Wnioski
z 2. Konferencji Przyszłość Terenów Pogórniczych
25 czerwca 2026 r.
W trakcie konferencji odbyły się dwie sesje referatowe: „Współczesny obraz górnictwa” i „Tereny pogórnicze - wyzwania i ich nowe funkcje” (łącznie 16 referatów) oraz panel dyskusyjny na temat „Kopaliny jako dobro wspólne – jak godzić eksploatację, likwidację, ochronę środowiska i interes społeczny?”. W trakcie wygłoszonych referatów oraz podczas dyskusji uczestników panelu z moderatorem określono następujące zagadnienia priorytetowe:
- Kopaliny i wytwarzane z nich surowce mineralne są powszechnym dobrem społecznym, kluczowym i niezbędnym dla stabilnego funkcjonowania oraz rozwoju Państwa. Kopaliny będące źródłem surowców mineralnych należy traktować, jako niezwykle istotny komponent środowiska naturalnego, wymagający odpowiedzialnego i przemyślanego zagospodarowania oraz wykorzystania z racji nieodnawialności ich zasobów – w przeciwieństwie do zasobów biotycznych elementów środowiska, które posiadają zdolność regeneracji i odtwarzania.
- Tereny pogórnicze powinny być przeznaczone świadomie i celowo do ponownego użytkowania, stanowią bowiem nową wartość i potencjał często większy niż ich pierwotny kierunek zagospodarowania z punku widzenia korzyści zarówno społecznych i środowiskowych. Ich racjonalne wykorzystanie leży w interesie wszystkich stron uczestniczących w działalności górniczej.
- W związku z decydującą rolą samorządów w procesie inwestycyjnym sektora wydobywczego, wynikającą z przepisów ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, oraz potrzebą zapewnienia równowagi pomiędzy ochroną zasobów biotycznych i abiotycznych, niezbędne jest opracowanie krajowych i regionalnych polityk, programów oraz wytycznych surowcowych. Stanowiłyby one pomocnicze dyrektywy dla władz samorządowych, dla których wiedza o regionalnym i krajowym znaczeniu surowców mineralnych, często bywa trudna do zrozumienia, przez co jest niewłaściwie uwzględniana na etapie planowania przestrzennego oraz w ogóle nieuwzględniana na etapie wydawania decyzji dla inwestycji wydobywczych. Dokumenty te (wytyczne, instrukcje) powinny opierać się na rzetelnych analizach dostępności i zapotrzebowania na surowce mineralne w perspektywie teraźniejszej oraz wieloletniej i podlegać periodycznej aktualizacji.
- Od wielu lat przedsiębiorcy górniczy zgłaszają problemy związane z pozyskaniem terenów pod nową działalność związaną z wydobywaniem kopalin. W takim stanie rzeczy należy uznać za priorytetowe wprowadzenie proceduralnych narzędzi ułatwiających przedsiębiorcom kontynuowanie wydobycia na terenie złóż, które już są eksploatowane oraz w ich bezpośrednim sąsiedztwie. Dla przykładu: uzyskanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach przedsięwzięcia dla poszerzenia granic wydobycia w ramach jednego złoża lub wydłużenie okresu eksploatacji powinno zawierać szereg ułatwień, wynikających z konsekwentnej kontynuacji działalności, dla której pierwotnie wydano decyzję środowiskową. W następnej kolejności należy dokonać analiz i podjąć kroki proceduralne, usprawniające zwłaszcza procedury środowiskowe – przedkoncesyjne, dla nowych inwestycji wydobywczych.
- Konieczne jest wprowadzenie rozwiązań prawnych ograniczających wyznaczanie lub rozszerzanie obszarów ochrony biologicznej na udokumentowanych obszarach cennych surowcowo. Obecnie problem współwystępowania złóż i form ochrony przyrody dotyczy 34% powierzchni udokumentowanych złóż niezagospodarowanych, a dodatkowo dotyczy on wyznaczonych i przebadanych obszarów perspektywicznego i prognostycznego występowania kopalin, które będą miały newralgiczne znaczenie dla zaspokajania potrzeb surowcowych przyszłych pokoleń…